Is het de leeftijd of zijn het mijn drukke werkzaamheden?
Al enkele jaren lukt het me niet meer om mezelf te motiveren voor een
partijtje schaak. De inspanning om mijn hersens in de benodigde staat
van paraatheid te brengen is me teveel geworden. Het grootste deel van
mijn bedenktijd gaat dan ook op aan het mijmeren over de zinloosheid
van deze bezigheid, over hoe ik onderuit gezakt voor de TV had kunnen
hangen of, in het geval van een weekendpartij, hoe ik genoeglijk mijn
krantje had kunnen lezen of een wandeling of fietstocht had kunnen
maken.
Pas onder druk van de klok begin ik langzaamaan zetten uit te voeren en
in opkomende tijdnood gaat de partij pas echt van start. Omdat ik een
gloeiende hekel heb aan tijdnood zit ik in die fase van de partij nog
eens extra te balen en me af te vragen waarom ik dit mezelf toch elke
keer weer aandoe.
"Waarom stop je er dan niet mee" wordt me vaak gevraagd door
niet-schakers waaronder mijn vrouw. Tja, hoe leg je dat dan uit? Dat je
over een bij je clubgenoten als vrij hoog beschouwd kengetal beschikt
(in die wereld rating genoemd) en dat ze me op basis van dit getal,
zonder dat ik me daarvoor via de interne competitie heb geplaatst, een
plek geven in het 1e team, liefst zelfs nog aan een hoog bord.
En dat ik zo stom ben om te denken dat ik, zolang ik dat getal achter
mijn naam heb staan, inderdaad in staat moet zijn om door de bank
genomen een beter resultaat te kunnen boeken dan de invaller die bij
mijn afzeggen ingezet zal worden. En dat mijn aanwezigheid, aangenomen
dat ook de anderen niet afzeggen, net doorslaggevend zou kunnen zijn om
te kunnen promoveren danwel niet te degraderen.
En zo offer ik me dus om de 3 a 4 weken op om achter het schaakbord plaats te nemen en daar de hersenen te pijnigen die mij in het verleden dat rampzalige getal hebben bezorgd. En dan zit ik daar te mijmeren en te kniezen en te hopen op een snelle verlossing uit dit lijden. Wat er niet inzit omdat ik eerst in tijdnood moet raken om een beetje op gang te komen. Omdat gedeelde smart halve smart is heb ik een verslag gemaakt van mijn duistere overpeinzingen tijdens mijn partij uit de 4e ronde.
Wit: J. Knuiman Zwart: ondergetekende
"Gelukkig zwart, anders had ik ook nog weer de openingszet moeten
verzinnen. Want wat moet je doen ? 1 f4 ? Maar dan krijg je meestal van
dat tamme, dodelijk saaie positiespel en heeft zwart geen enkel
probleem in de opening. 1 e4 ? Maar dan krijg je vaak weer van dat
scherpe spel en als je dan iemand met openingskennis treft moet je
gelijk alle zeilen bijzetten terwijl het toch wel zo prettig is om even
rustig op gang te kunnen komen.
1 Pf3 ? Is eigenlijk net zo saai als 1 f4. 1 d4 ? Weet ik eigenlijk te
weinig van en dan zul je zien dat je net weer een kenner treft."
1 e4.
"Tegenstander heeft een rating van tegen de 1900. Moet ik toch wel
een Siciliaan tegen kunnen spelen dus vooruit .."
1 .. c5. 2 c3.
"He bah. Waarom niet gewoon de standaard opbouw ? Nou ja, hup
.."
2 .. d5
"Dat schijnt het normale antwoord te zijn."
3 e5
"Nou dat weer. Waarom neemt hij niet gewoon ? Hoe kan ik nu nog
voorkomen dat we in de doorschuifvariant van het Frans terecht komen ?
Dacht ik een Siciliaan te gaan spelen moet ik weer de hele middag tegen
een dichtgeschoven Franse stelling aan kijken. Nou ja, het is niet
anders, ik zit nu al 8 minuten te piekeren, laat ik me er maar bij neer
leggen. Kan me eigenlijk niet herinneren er ooit mee verloren te
hebben, alleen is het zo dodelijk saai en duurt het zo lang voordat het
ooit op gang komt.
" 3 .. Pc6.
"Misschien is er nog hoop en doet hij geen d4."
4 Pf3.
"Kan ik dat Frans nu nog vermijden ? Als ik mijn loper naar F5
speel en daarna pas e6 is het toch eigenlijk geen Frans want dan zit je
met die opgesloten loper op c8. Zo'n ontwikkelde loper op F5 is
veel gunstiger. Maar ik had me net helemaal met dat Frans verzoend en
met die loper op F5 moet ik weer helemaal omschakelen naar een ander
stellingstype waar ik helemaal niets van weet."
5 .. e6
"Nou ja, toch maar naar het standaard Frans. Zal ik straks wel
spijt van krijgen." 6 d4 Pge7
"Mijn privesysteempje in het Frans. Stelt niets voor maar ik ken
het wel vrij goed en het zaait soms wat verwarring bij mijn
tegenstander."
7 Pa3
"Rare zet en daar heeft hij maar liefst 11 minuten over gedacht.
Toch een klein succesje. Met zo'n zet gaat hij nooit
openingsvoordeel behalen dus kan ik voorlopig zonder problemen mijn
stelling ontwikkelen."
7 .. Pg6 8 Pc2 Le7 9 Le3 cxd4 9 cxd4 Db6 10 Tb1
"Hee wat doet hij nu ? Geeft hij daar een pion weg op a2 ? Al
krijgt hij er natuurlijk wel veel compensatie voor. En misschien krijg
ik mijn dame niet meer weg als hij het goed speelt. Al bijna een half
uur van mijn tijd besteed en eigenlijk moet de partij nog beginnen.
Laat ik maar snel dat schaakje geven en dan in zijn bedenktijd
doorrekenen of slaan op a2 verantwoord is. In ieder geval maak ik hem
even aan het schrikken en dat is tenminste al wat."
10 .. Da5+.
"Het lijkt me dat hij gewoon Ld2 moet spelen, dan is het
onverantwoord om op a2 te slaan omdat ik na 12 b4 mijn dame eigenlijk
nauwelijks nog terug kan halen. Eigenlijk heeft hij dan al herhaling
van zetten als hij mijn dame met zijn toren gaat achtervolgen. Maar
misschien is dat ook wel zo prettig, kan ik binnen een uur naar huis en
kom ik toch nog aan mijn zaterdagkrantje toe. Maar eigenlijk ben ik
natuurlijk ingehuurd om te winnen, althans om dat op zijn minst enige
tijd te proberen."
11 b4
"Wat doet hij nu ? Geeft hij na een kwartier denken gewoon de
b-pion weg ? Toch maar goed dat ik even dat zinloze schaakje heb
gegeven. Niet dat ik overigens die extra pion snel zal kunnen
verzilveren maar als ik me straks stevig ingraaf en die pion stug
verdedig moet hij in het eindspel toch wel te verzilveren zijn. Maar
niet te vroeg juichen, eerst nog een paar uur zwoegen.
11 .. Pxb4 12 Ld2 Pxc2+ 13 Dxc2 Dd8 14 Ld3
"Tja, als je de stelling zo bekijkt kon het wel eens een hele
lange middag worden. Ik mag dan een extra pionnetje hebben maar hij
heeft toch wel heel veel compensatie. Hij kan zijn stukken in alle rust
ideaal neerzetten en ik heb helemaal niets. Maar goed, opgeven kan
altijd nog, laat ik voorlopig nog maar zo taai mogelijk tegenstand
bieden."
14 .. b6
"Tja wat anders ?"
15 h4
"Daar komt hij al aangestormd.
Maar ik dacht dat dit hem een pion ging kosten danwel al mijn problemen
oplossen: 15 .. Pxh4 16 Pxh4 Lxh4 17 g3 Le7 18 Txh7 Txh7 19 Lxh7
en misschien kan ik dan zelfs zijn loper wel proberen te vangen a la
Spasski in zijn 1e WK partij tegen Fischer. Te mooi om waar te zijn ..
Maar wacht eens, als hij gewoon die loper op h4 pakt met zijn toren
moet ik terugnemen met de dame en dan staat plotseling maar toren op a8
ongedekt en haalt hij die op met 18 Dc6 schaak. Die klote pion is zo
giftig als wat, zit ik bijna een kwartier te piekeren over een dooie
mus ! Wat een tijdverspilling, nog niet eens meer een uur bedenktijd
voor 25 zetten. Wat een gestress en ik had op mijn gemak achter mijn
krantje kunnen zitten."
15 .. Ld7 16 h5 Tc8
"Wat een geluk dat deze zet er nog inzat. Anders had ik met mijn
paard teruggemoeten naar f8 en kom ik er zeker nooit meer uit."
17 .. Ph4 18 Pxh4 Lxh4 19 g3 Le7 20 f4 f5
"Laat ik toch nog maar wat tegenspartelen, anders word ik helemaal
zonder slag of stoot opgebracht."
21 g4
"Hij laat er geen gras over groeien, maar ja, zijn stukken staan
ook ideaal. Had ik zijn stelling maar."
21 .. fxg4
"Niet van harte. Laat ik het er maar op houden dat ik voorlopig 2
pionnen voorsta."
21 Kf2 0-0
"Tja, of dit nu zo'n veilige plek is voor mijn koning. Maar de
toren staat nu wel wat actiever."
22 Kg3 Kh8 23 Tbg1 b5
"Tja, die koningsaanval houd ik toch niet tegen dus laat ik mijn
troef, de pionnenmeerderheid op de damevleugel, maar wat laten
opstomen. En met nog een half uur voor 16 zetten wordt het toch eens
tijd dat ik een zet doe."
25 Lb1
"Oeps, dat ziet er boosaardig uit, dreigt mat in 2. Had ik op mijn
vorige zet dan toch Le8 moeten doen om hem nog net op tijd op g8 te
krijgen ? Nou ja, daar is het nu te laat voor. Nu draait alles alleen
nog maar om overleven."
25 .. Tf7 26 Lg6
"Ok ik wilde even kijken of hij dit zou zien. En wint weer 2
zetten."
26 .. Tf8 27 Lb1
"Moet ik nu met 27 .. Tf7 op herhaling van zetten spelen ? We
hebben beiden nog 18 minuten voor 13 zetten dus dat wordt straks
paniekschaak. Ik zit nu al 3,5 uur te schaken dus een remise kan
moeilijk opgevat worden als werkweigering. Maar mijn indruk is dat als
ik het aan de teamleider vraag ik wel door zal moeten spelen gezien de
stand van de wedstrijd. Maar ja, wat wil je ook met 2 invallers en
evenzovele nullen. Net iets minder erg als de vorige ronde, 3 invallers
en 3 nullen. Waarom ben ik in godsnaam begonnen aan zo'n op
voorhand kansloze missie. Hup Meester, concentreren ! Je staat nog wel
steeds een pion voor of in feite zelfs 2 zolang hij hem niet terugslaat
op g4. En je vrije middag is toch al naar de kloten, van kranten komt
niets meer. Ok, de dood of de gladiolen dan maar."
27 .. Tc4 28 Dd3 Tf5 29 De3 Db6
"Laat hem die kwaliteit maar pakken. Dekt gelijk mijn 2e pion en
volgens de bekende materiaaltellingen staan we dan keurig gelijk. En
met mijn loperpaar en pionnenmeerderheid op de damevleugel
hoogstwaarschijnlijk beter."
30 Lxf5 exf5 31 h6 g6 32 Th2 Le6
"Eerst maar even blokkeren die pion. Kan ik tenminste in alle rust
de tijdcontrole halen en dan weer eens op mijn gemak de stelling
taxeren."
33 Lc3 b4 34 Lb2 a5 35 Tc1 Dc6 36 Thh1
"Dat gaat opeens lekker, alle stukken staan perfect. Maar nu nog
even die laatste 5 zetten in 3 minuten. Gewoon niets doen en de
stelling gesloten houden."
36 .. Kg8 37 a3
"He bah. Stom ! Had ik op de vorige zet maar a4 gespeeld. Dan had
ik nu b3 kunnen spelen. Nu breekt hij alsnog de stelling open. Maar nu
vooral niet op a3 slaan. Laat hij maar op b4 nemen."
37 .. Db6 38 Thd1
"Help, minder dan een minuut voor 3 zetten, wat moet ik doen ??
Niet op a3 slaan, maar wat dan ?"
38 .. bxa3
"Ik weet het niet meer ! Met deze zet ben ik al mijn voordeel
kwijt, maar wat moet ik anders ? Als ik door de vlag ga is het direct
uit. Wat ben ik toch een klungel. Waarom heb ik me niet gewoon
afgemeld. Waarom doe ik dit mezelf aan."
39 Lxa3 Lxa3 40 Txc4
"Ook dat nog, maar ja, het maakt mijn 40e zet eenvoudig."
40 .. dxc4 41 Dxa3
"Balen .. "Al mijn voordeel kwijt, en misschien zelfs wel
verloren. Nog 7 seconden, zal ik nog snel een zet doen voor het geval
ik verkeerd heb geschreven. Nee, laat ik op mijn notatie vertrouwen en
rustig over mijn 41e zet nadenken."
41 .. Ld5
"Kijkt mooi door de witte stelling heen en maakt het te gevaarlijk
voor hem om met zijn dame mijn stelling binnen te dringen.
42 De7
"Wat doet hij nu ? Dit kan toch helemaal niet ? Dit dreigt
ondekbaar mat dus het enige wat ik nu nog kan doen is hem schaak
blijven geven. En als ik dat op de juiste manier doe moet hij volgens
mij ook wel ergens mat lopen. Nou ja, kom ik er toch weer genadig vanaf
na al dat geknoei in de slotfase.
42 .. Db3+ 43 Kf2 43 g3+ 44 Ke1 De3+
"Met mat op de volgende zet. Wat een ongelooflijke mazzel dat hij
zo gefocust was op die ondekbaar mat dreiging van hem. Nou ja, inpakken
en wegwezen, ik heb mijn plicht weer gedaan."
Tot zover het verslag van mijn lijden. Hopelijk heeft dit 'van me af schrijven' een therapeutische werking.
Een lichtpuntje was dat ik onder de kerstboom "Endgame" van Frank Brady aantrof, de biografie van Bobby Fisher. Door de Boston Globe als "page-turner" aangeduid en inderdaad heb ik het in een ruk uitgelezen en herleefden de tijden dat ik nog hoopte mijn vaardigheid in het schaakspel te kunnen verbeteren en zag ik mezelf weer met mijn zakschaakbordje - op vakantie in Joegoslavie vanuit een krant in Cyrillisch schrift - de Fischer-Spassky partijen naspelen. Het is dan vooral de 10e partij, een Spanjaard, die dan weer bij me boven komt en toen (en ook nu weer) diepe indruk op me maakte. Het aardige is dat het boek geen enkele partij of toernooi-stand bevat. Maar als je dan, door een pakkende beschrijving, nieuwsgierig wordt naar een partij of toernooi uitslag pak je je laptop, typt de naam van de wit- en zwartspeler in en/of de plaatsnaam en het jaartal en je hebt alle gewenste informatie direct in beeld en kunt een partij gelijk naspelen. Misschien dat zo'n schaakboek zonder partijen mijn schaakzin weer wat terug kan brengen.
Bert Meester